Pierwiastki
Związki nieorganiczne - substancji niezawierające węgla, wyjątki to dwutlenek węgla CO2 oraz kwas węglowy H2CO3 i jego sole
Związki organiczne - głównym składnikiem jest węgiel, oprócz wyjątków powyżej
MIKROELEMENTY (poniżej 0.01% suchej masy) np. Fe Cu Zn Mn Mo B Se CR I F
MAKROELEMENTY (powyżej 0.01% suchej masy) np. Ca Mg Na K Cl
pierwiastki biogenne C H O N S P - budują wszystkie organizmy
(polecam zapamiętać sobie słowo Chonsp lub Ponchos - wtedy łatwo zapamiętać które to są te biogenne)SIARKA - składnik aminokwasów budujacuch białka, umożliwia on tworzenie dodatkowych wiązań tzw. mostków disiarczkowych, obecność w wytworach naskórka
FOSFOR - występuje w kwasach nukleinowych, buduje błony komórkowe, składnik ATP, reguluje procesy przemiany materii i energii, buduje kości i zęby
WAPŃ - składnik muszli i pancerzy, niezbędny w funkcjonowaniu komórek nerwowych, bierze udział w krzepnięciu krwi. Niedobór to krzywica u dzieci, osteoporoza, próchnica zębów, zaburzenia krzepnięcia krwi i drgawki
MAGNEZ - składnik kości, aktywator enzymów, niezbędny do uzyskiwania energii z ATP, składnik chlorofilu. Niedobór to zwiększenie pobudliwosci komórek nerwowych i mięśni, zaburzenia rytmu serca, zahamowanie fotosyntezy
POTAS - bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych, składnik płynów ustrojowych, zwiększa stopień uwodnienia płynu wewnątrz komórkowego, wpływa na skórę i mięśnie, aktywator enzymów roślinnych. Niedobór to zaburzenia rytmu serca i osłabienie pracy mięśni
SÓD - bierze udział w przewodzeniu impulsu nerwowego składnik płynów ustrojowych, zwiększa stopień uwodnienia płynu wewnątrz komórkowego. Niedobór utrata podbudliwosci komórek nerwowych
ŻELAZO - składnik transportujacej tlen hemoglobiny i magazynujacej mioglobiny, składnik enzymów fotosyntezy i oddychania komórkowego. Niedobór anemia, zaburzenia rytmu serca i oddychania kom.
JOD - składnik hormonów tarczycy. Niedobór to wolę tarczycy, obrzęk skóry, niedorozwój umysłowy
WODA
dipol, cząsteczka polarna (+H)2 (- O)
uniwersalny rozpuszczalnik, środowisko przebiegania wszystkich reakcji chemicznych w organizmie
kohezja (spójność) czyli duże napięcie powierzchniowe dzięki licznym wiązaniem wodorowym np. Nartnik biega po wodzie
adhezja (przyleganie) przyleganie do substancji i zwilżanie ich.
lód jest mniej gestszy niż woda i tworzy warstwę izolacyjną przez utrata dalszego ciepła i zamarzaniem zbiornika do dna
wysokie ciepło parowania trzeba dostarczyć dużo egengii aby zerwać wiązania wodorowe by woda przeszła w gaz przez to właśnie pełni funkcje termoregulacyjną chroniąc przed przegrzaniem. Jendoczesnie jest dobrym przewodnik ciepła szybko wyrownujacym temperaturę
duże ciepło właściwe wolno zmienia temperaturę nie ma wahań
Sole mineralne
wiele funkcji m.in. Są buforami, uniemożliwiając zmianę pH środowiska
Węglowodany, sacharydy, cukry
CH2O stosunek 2:1 wodór i tlen
MONOSACHARYDY - jednocukry, mają do 7 atomów węgla, tworzą pierścienie gdzieki mostkom tlenowyn między gruba aldehydowa/ketonową a jedną z grup hydroksylowych
* Aldehyd glicerynowy - występuje w reakcjach oddychania kom.
* Ryboza - składnik RNA, niektórych witamin i ATP
* Deoksyryboza - DNA
* Glukoza - w miodzie i sokach, substrat w procesie oddychania kom.
* Frutoza - najsłodszy cukier w miodzie i sokach
* Galaktoza - w mleku w laktozie
OLIGOSACHARYDY - powstają przez połączenie cukrów prostych od 2 do 5 wiązaniem O-glikozydowym, reszty tlenowe połączone są mostkiem tlenowym
Disacharydy produkty kondensacji:
A + A —> AA + H2O
* Laktoza — glukoza i galaktiza (rozkłada ją enzym Laktaza) składnik melka ssaków
* Sacharoza — glukoza i fruktoza główna firma transportowa cukrów
* Maltoza — glukoza x2 w pyłku wabi owady
POLISACHARYDY - zbudowane z dużej ilości monosacharydow połączonych wiązaniami O-glikozydowymi, są nie rozpuszczalne w wodzie podczas gdy mono i ogli są rozpuszczalne
(Zapasowe)
* Skrobia - (amyloza i pektyna) materiał zapasowy roślin. Ma mostki tlenowe zwrócone w tą samą stronę dzięki czemu tworzy spiralny łańcuch
* Glikogen - u grzybów i baterii występuje w komórkach, u zwierząt w kom wątroby i mięśni szkieletowych, materiał zapasowy u zwierząt i grzybów
(Budulcowe)
* Celuloza - składnik ścian komórkowych roślin oraz protistoe grzybopodobnych. Długie proste nierozgałęzione łańcuchy przez ułożone naprzemiennie zwrócone mostki tlenowe. Spłata się w włókna celulozowe odporne na rozciąganie
* Chityna - składnik ścian kom. grzybów i oskórka stawonogow. Podobna do glukozy różni się tylko że zamiast - OH ma - NH2
Wykrywanie cukru - odczynniek Fehlinga I i II, ceglastoczerowny osad
Wykrywanie skrobi - płyn Lugola (jod/jodyna/roztwór jodu w jodku potasu) , ciemny niebieskofioletowy kolor
Lipidy
Mają niepolarne cząsteczki i nie rozpuszczają się w wodzie, są rozpuszczalinikiem polarnym, mają gęstość mniejszą niż woda
* lipidy proste *
Sa estrami, produktami kondensacji alkoholi (glicerol) i kwasów
Bogatoenegetyczny materiał zapasowy
-tłuszcze zwierzęce, są stałe, głównie nasycone kwasy tłuszczowe
-tłuszcze roślinne płynne nienasycone kwasy tłuszczowe
-woski np. Pszczeli, na piórach, lanolina
* lipidy złożone *
Budulec błon komórkowych np. Fosfolipidy oraz glikolipidy
ogony hydrofobowe
głowy hydrofilowe
* lipidy izoprenowe *
STEROIDY - pierścieniowa budowa np.
Cholesterol
płaska budowa w błonie kom. uelastycznia ją
w kom nerwowych ma wpływ na sprawny przebieg impulsu
składnik żółci wydzielanej przez wątrobę
składnik hormonów steroidowych kory nadnerczy oraz gametów
witaminy D wpływając na wchłanianie wapnia do kości
KAROTENOIDY - żółte pomarańczowe i czerowne barwniki, uczestniczące w fotosyntezie, naturalne oksydanty (opóźniają utlenianie), antyrodnikowe
Betakaroten (pomarańczowy) - przekształcany w Witamine A która wpływa na proces widzenia,
Wykrywanie tłuszczy - Sudan III zamiana koloru na czarowny
Białka
strukturalne - utrzymanie kształtu
(tubulina, kolagen, elastyna, keratyna)
enzymatyczne - przyspieszenie reakcji
(pepsyna, trypsyna)
przekazywanie informacji - hormony białkowe
(insulina)
magazynujace substancje w momencie deficytu
(mioglobina)
odpowiedzialne za ruch komórki
(aktyna, miozyna)
transportujace substancje do wnętrza i na zewnątrz komórki - związane z błoną kom.
(ATP-aza sodowo-potasowa)
transportujace sub w obrębie organizmu
(hemoglobina)
odpornościowe - uczestniczą w reakcjach obronnych
(przeciwciała)
zapasowe - głównie w nasionach jako ziarna alurenowe u człowieka tylko w kom. jajkowej
AMINOKWASY
-podstawówka jednostka budulcowa białek
-składa się z centralnie usytuowanego atomu węgla, połączonego wiązaniami kowalencyjnymi z grupą aminową - NH2, grupą karboksylową - COOH, atomem wodoru oraz charakterystyczna dla każdego aminokwasu grupą boczna/podstawnikiem, który determinuje specyfikę właściwości każdego aminokwasu
* Cząsteczki aminokwasów są asymetryczne (poza glicyną) mogą występować w dwóch izomerach D i L będącymi lustrzanymi odbiciami. Nie różnią się właściwościami są jednak rozpoznawane przez inne cząsteczki i enzymy. W skład białek wchodzą wyłącznie L-aminokwasy.
* Wszystkie białka zbudowane są z 20 rodzajów aminokwasów, które łączą się ze sobą wiązaniani peptydowymi (połączenie gr. karboksylowej i gr. aminowej dwóch aminokwasów)
oligopeptydy (zawierają 2-10 aminokwasów) np. wazopresyna i oksytocyna
polipeptydy (11-100) np. insulina
białka są to makropeptydy (zawierają więcej niż 100 aminokwasów w łańcuchu) np. albumina - białko osocza krwi
–> białka fibrynalne (włókiniste)
nie rozpuszczaja się w wodzie, wchodzą w skład elementów struktury organizmów np. keratyna i kolagen
–> białka globuralne (kuliste)
rozpuszczalne w wodzie i wodnych roztworach, są enzymami, hormonami, uczestniczą w transporcie, są materiałem zapasowym np.
ALBUMINY składnik osocza krwi, bufory, odpowiadają za transport kwasów tłuszczowych i niektórych hormonów oraz za regulacje ciśnienia osmotycznego krwi
GLOBULINY (przeciwciała) odpowiadają za odporność oraz transport hormonów sterydowych
HISTONY występują w jądrze komórkowym, wraz z DNA tworzą chromatyne
Białka mogła być PROSTE zbudowane tylko z aminokwasów i ZŁOŻONE np. Glikoproteiny, fosfoprotieny, lipoproteiny, hemoproteiny i metaloproteiny
Białka rozpuszczają się w wodzie tworząc koloid.
Wodny roztwór białka to zol.
Po dodatniu do zolu soli metali lekkich np NaCl zachodzi KOAGULACJA - powstaje żel, jest to proces odwracalny.
DENATRUACJA nieodwracalny proces zmiany struktury białek (potocznie "ścinanie") zachodzi pod wpływem czynników fizycznych np. temperatura powyżej 40°C lub chemicznych np. stężony kwas lub zasada. Skutkiem jest zerwanie wiązań stabilizujacych przestrzenną strukturę białka i tym samym nieodwracalna utrata właściwości
STRUKTURA PIERWSZORZĘDOWA BIAŁKA
istnieje dzięki wiązaniom peptydowym
STRUKTURA DRUGORZĘDOWA BIAŁKA (alfa-helisa i beta-harmonijka)
- powstaje w skutek wytworzenia wiązań wodorowych
STRUKTURA TRZECIORZĘDOWA BIAŁKA
pofalowanie struktury drugorzędowe, utrzymuje się dzięki wiązaniom wodorowym oraz (S-S) mostkom dwusiarczkowym oraz innym możliwym wiązaniom
STRUKTURA CZWARTORZĘDOWA BIAŁKA powstaje przez połączenie kilku podjednostek białka o strukturze trzeciorzedowej. Np. Hemoglobina - 4 łańcuchy polipeptydowe, a każdy z nim zawiera cząsteczke 'hem'
REAKCJA BIURETOWA działając roztworem CuSO4 w środowisku zasadowym na białko, otrzymujemy fioletowe zabarwienie (wykrywanie wiązania peptydowego),
REAKCJA KSANTOPROTEINOWA (wykrywanie białek zawierających pierścienie aromatyczne w łańcuchach bocznych): działając stężonym HNO3 na białko tworzy się żółte zabarwienie charakterystyczne dla powstających związków nitrowych.
Białka w środowisku kwaśnym, zasadowym lub pod wpływem enzymów ulegają hydrolizie do aminokwasów.
Kwasy nukleinowe
DNA - KWAS DEOKSYRYBONUKLEINOWY
RNA - KWAS RYBONUKLEINOWY
Są to polimery stworzone z nukeotydów
każdy nukeotyd składa się z:
* jednej z zasad azotowych: adeniny, cytozyny, guaniny oraz w DNA tyminy a w RNA uracylu
(Między adeniną a tyminą powstają dwa wiązania a między cytozyna a guaniną powstają trzy wiązania)
* cukru pięcioweglowego detoksrybozy w DNA i rybozy w RNA
* reszty kwasu fosforowego (V)
Nukleotydy łączą się ze sobą za pomocą wiązania fosfodiestrowego między reszta fosforanową a czasteczką cukru kolejnego nukleotydu. Razem tworzą łańcuch polinukleotydowy
Cząsteczka DNA składa się z dwóch łańcuchów polinukleotydowych skręconych śrubowo wokół własnej osi "podwójna helisa" i utrzymuje się ona dzięki licznym wiązaniom wodorowym między zasadami azotowymi między dwoma łańcuchami. Powstają one dzięki komplementarnosci zasad azotowych
A=T/U C=G
Wpływa to na to że dwie nici są do siebie komplemetarne - sekwencja jednej nici jest wyznaczona przez drugą przez co jest możliwie odtworzenie jej (replikacja DNA)
białka histonowe - "pakują" DNA do jądra komórkowego
w kom. prokariotycznych DNA ma postać kolistej cząsteczki 'genofory' zanurzonej w cytoplazmie. Niektóre bakterie mają ponadto niewielkie cząsteczki DNA 'plazmidy' zawierające zdobyte informacje warunkujace dostosowanie się do życia np. Geny odporności na antybiotyki
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz